Unutkanlığı Unutun, B12 Vitaminini Unutmayın!
B12 vitamini, suda çözünen vitaminler kategorisinde yer alır ve vücudun sağlıklı işleyişinde kritik bir rol oynamaktadır.
İçeriğindeki kobalt minerali sebebiyle Kobalamin olarak da adlandırılan B12 vitamini, DNA sentezi, hücresel enerji metabolizması, eritrosit üretimi ve sinir sistemi fonksiyonlarının gelişimi için gereklidir.
B12 vitamin kaynakları:
Balık, kırmızı et, yumurta, süt ve peynir gibi hayvansal kaynaklı besinler B12 vitamini açısından zengindir. Bitkisel besinler ise bu vitamini doğal olarak içermez fakat zenginleştirilmiş kahvaltılık gevrekleri ve besleyici mayalar B12 vitamin kaynağı olarak kullanılabilir.
B12 vitamin eksikliği neden olur?
B12 vitamin eksikliği farklı nedenlerden kaynaklanabilir. Başlıca;
- Diyetle yetersiz alım
- B12 emiliminde bozukluk
- Hamilelik
- Mide problemleri
- Pernisiyöz anemi
- Çölyak hastalığı
- Çeşitli mide ilaçlarının kullanımı B12 eksikliğine yol açmaktadır.
Yeterli miktarda hayvansal gıda tüketmemek: Yapılan araştırmalar vejetaryen veya vegan beslenen kişilerin B12 vitamin eksikliğinde risk altında olduğunu göstermiştir. Bu kişilerin beslenme düzenlerine B12 ile zenginleştirilmiş besinleri eklemeleri veya B12 gıda takviyesi alması önerilmektedir. Yeterli hayvansal kaynaklı besin tüketmeyen hamile veya laktasyon dönemindeki kadınlar B12 vitamin eksikliği yaşayabilmektedir. Annedeki yetersiz B12 vitamin miktarı bebeği etkileyerek anemi, gelişim geriliği ve nörolojik hasara sebep olabilir.
Pernisiyöz anemi: Mide tarafından üretilen intrinsik faktör (IF) olarak bilinen bir maddenin eksikliği, yeterli B12 vitamini emiliminin gerçekleşememesine sebep olur. Pernisiyöz anemi, otoimmün bir hastalıktır ve kronik B12 eksikliğine neden olabilir.
Eksiklik Belirtileri:
B12 vitamini eksikliğine bağlı olarak eritrosit üretimi azalır; bu durum anemiyi ve aneminin neden olduğu belirtileri de beraberinde getirir. B12 eksikliğinden kaynaklı belirtiler başlıca şunlardır:
- Yorgunluk
- Nefes darlığı
- Unutkanlık ve hafıza sorunları
- Kalp çarpıntısı
- El, kol ve bacaklarda uyuşma
- Sinirli ruh hali
- Soluk cilt
Günlük B12 İhtiyacı Ne Kadardır?
B12 vitamini vücutta depolanmadığı için günlük olarak tüketilmelidir. Günlük alınması gereken B12 miktarı, kişinin yaşı, sağlık durumu, beslenme alışkanlıkları ve ilaç kullanımı ile yakından ilişkilidir. Önerilen miktar yetişkinler için 2.4 mikrogramdır.
Çocuklar, hamile ve emziren kadınlar için bu miktar değişmektedir.
B12 ve Proton Pompa İnhibitörleri (PPİ)
Yaklaşık 30.000 kişi ile yürütülen bir vaka kontrol çalışmasında iki yıl veya daha uzun süredir PPİ kullanan bireylerin %12’sinde B12 vitamin yetersizliğinin oluştuğu belirlenmiş ve PPİ kullanımının B12 yetersizliği ile pozitif anlamlı bir ilişkisi olduğu saptanmıştır.
Yapılan çalışmalarda uzun süreli PPİ kullanımının sıklıkla yaşlılarda ve malnütrisyonlu bireylerde B12 emilimini azalttığı belirtilmektedir. Bunun nedeni, yaşlılarda mide atrofisi nedeniyle halihazırda az olan gastrik asit salgısının, PPİ kullanımı ile daha da azalması olarak belirtilmiştir.
Sonuç olarak, B12 eksikliği açısından riskli olan malnütrisyonlu bireylerin, vejetaryenlerin ve yaşlıların kronik PPİ kullanımları sırasında serum B12 düzeylerinin takip edilmesinin ve diyetlerinin B12 içeriği açısından değerlendirilmesinin faydalı olabileceği düşünülmektedir.
B12 ve Metformin
Metformin, Tip 2 diyabet tedavisinde birinci basamak tedavi olarak tüm dünyada kullanılmaktadır. Metformin, diyabetik hastalarda B12 emilimini engelleyerek B12 vitamin eksikliğine neden olabilir. Metformin kullanan diyabetli hastaların takibinde B12 düzeylerinin düzenli olarak izlenmesi gerekir. Özellikle yüksek doz metformin kullanan hastalarda B12 vitamin eksikliği açısından daha dikkatli olunması gerekmektedir.
KAYNAKÇA:
- Kürklü, N. S., &Kaner, G. Uzun Süreli Proton Pompa İnhibitörü Kullanımı Vitamin ve Mineral Eksikliklerine Neden Olur Mu? Akdeniz Üniversitesi, Antalya Sağlık Yüksekokulu, Beslenme ve Diyetetik Bölümü, Antalya; İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Beslenme ve Diyetetik Bölümü, İzmir.
- Beyazal Polat, H., & Ayaz, T. (2019). Metformin Kullanan Tip 2 Diyabetli Bireylerde B12 Vitamin Eksikliğinin Belirlenmesi. Turkiye Klinikleri J HealthSci, 4(3), 237-241. https://doi.org/10.5336/healthsci.2018-63294